Programma vanaf september 2026
Lesgever: Walter Simons
De cursus zal gegeven worden op basis van het schema: ”2 opeenvolgende donderdagen les, gevolgd door 2 opeenvolgende donderdagen geen les”, op lesdagen telkens van 20u tot 22u.
Overzicht cursusinhoud deel 8
We hebben vrij gedetailleerd, en volgens de meest recente bevindingen, het mechanisme bestudeerd van de kerncollaps-supernova (CCSN), de krachtige explosie waarmee zware sterren aan hun einde komen. Deze supernova’s van het zogenaamde Type II (of ook Ib en Ic) zijn evenwel niet de enige explosieve gebeurtenissen in de kosmos. Wat na de instorting van zulke sterren overblijft is, afhankelijk van de uiteindelijke massa, hetzij een (stellair) zwart gat, hetzij een hoogst bizar, fascinerend object dat bekendstaat als neutronenster (NS). Dit is een compacte, enorm snel ronddraaiende kern waarin alle op aarde ondenkbare extremen van massa, dichtheid, temperatuur en magnetisme samenkomen. Neutronensterren hebben slecht een diameter van een grote stad maar een gigantische massa en een formidabel magnetisch veld. We kennen deze compacte objecten veelal als pulsars (PSR), kosmische ‘vuurtorens’ die voor waarnemers dienstdoen als enorm nauwkeurige natuurlijke klokken. Een type neutronenster met een miljoenen malen nóg krachtiger magnetisch veld is een ‘magnetar’.
We gaan uiteraard het verband na tussen de snelle rotatie en het magnetisme van deze overblijfsels van zware sterren en maken kennis met hun waarlijk ‘exotisch’ te noemen samenstelling, zoals die volgt uit de huidige berekeningen en simulaties.
Maar de supernova’s van het Type II zijn niet de enige krachtige explosies in het heelal! Immers, als twee witte dwergen, opgebrande (dode) sterren, in een binair stelsel rond een gemeenschappelijk centrum draaien, kunnen ze elkaar spiraalsgewijs naderen, waarbij de meest compacte van dit dubbelstersysteem massa van zijn begeleider wegsnoept, tot de ons bekende Chandrasekhar-massagrens overschreden wordt. Er volgt dan een gigantische ontploffing, die de hele ster uiteenrukt. Dit is een thermonucleaire supernova van het Type Ia, zoals Tycho Brahe in 1572 en 32 jaar later Kepler er een heeft waargenomen. De uniforme piekhelderheid en het helderheidsverloop na de explosie maken deze fenomenale explosies tot ‘standaardkaarsen’ waarmee de ontzaglijke kosmische afstanden kunnen gemeten en de expansie van het heelal gevolgd worden.
Het supernovaspektakel laat een uitdijende wolk van kosmisch puin en heet plasma achter, een supernovarest (SNR), die nog duizenden jaren als een heldere emissienevel zichtbaar blijft en een heel spectrum van straling uitzendt. Deze bij amateurastronomen populaire structuren (zoals de Krabnevel of Cassiopeia A) leiden een eigen leven in verschillende stadia, verspreiden zware elementen in het heelal en fungeren als versnellers van kosmische stralen. Overigens is alvast een deel van de aller-krachtigste explosies van extreem zware steren, de in de jaren ’60 eerder toevallig waargenomen en lang mysterieus gebleven gammaflitsen (GRB), te verbinden aan hypernova-explosies, een ander deel aan de botsing van twee neutronensterren...
Sinds kort worden op aarde zowel als in de ruimte al deze fenomenen waargenomen niet alleen door de elektromagnetische signalen (van radiogolven tot röntgen- en gammastralen) die ze uitzenden, maar ook via gravitatiegolven en neutrino’s, dit alles in het kader van ‘multi-messenger’-astronomie. Vanzelfsprekend besteden we de nodige aandacht aan deze detectie- en onderzoeksmethoden!
Ook zonder de voorgaande leerstof is de fysica van de HEA-processen te volgen door eenieder die de krachtigste fenomenen van het universum wil leren begrijpen!
Kies uit 3 cursusformules
Lokaalpas: je volgt de cursus ter plaatse, op donderdagavond van 20 tot 22 uur (op basis van schema: "2 weken les, 2 weken geen les".
Videopas: je volgt de cursus uitsluitend online, via de Urania-videopas.
Combipas: combinatie van beiden: je volgt de cursus ter plaatse en krijgt ook toegang tot de videopas.
Extra optie: HEA PLUS
- Deel 8 + ALLE ONLINE LESSEN VAN VORIGE CURSUSJAREN.
- In Combipas of Videopas-formule
Cursuskost
- Lokaalpas: 40 euro
- Videopas: 50 euro
- Combipas: 60 euro
Cursuskost HEA PLUS
- HEA PLUS Videopas: 70 euro
- HEA PLUS Combipas: 80 euro
Inschrijven Hoge-energie-astrofysica (deel 8)